Bảo tồn văn hóa dân tộc Dao nhìn từ nội dung hoạt động câu lạc bộ
30/08/2019 11:22:56 Xem cỡ chữ: A+ A-
Dân tộc Dao ở Tuyên Quang có khoảng hơn 100 nghìn người, đông thứ 3 sau dân tộc Kinh (Việt) và Tày, hội đủ 9 ngành: Dao Đỏ (Đại Bản), Dao Tiền (Tiểu Bản), Quần Trắng, Quần Chẹt, Coóc Mùn, Coóc Ngáng, Ô Gang (Lồ Gang, Thanh Phán), Thanh Y, Áo Dài (Dao Tuyển, Làn Tiển, Bình Đầu), cư trú trên địa bàn gần một trăm xã, thuộc 7 huyện, thành phố trong tỉnh.


 Thành viên Câu lạc bộ hát Páo dung xã Tân Thành (Hàm Yên) luyện tập hát Páo dung. Ảnh: Dương Châu
 
Dân tộc Dao có kho tàng văn hóa rất đa dạng, phong phú. Theo kết quả kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể năm 2015 của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong số hơn 400 di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc trên địa bàn toàn tỉnh, thì dân tộc Dao có tới 133 di sản văn hóa phi vật thể (chiếm 33,25%). Trong đó, Lễ cấp sắc, hát Páo dung của dân tộc Dao và nghệ thuật trang trí trên trang phục truyền thống của người Dao Đỏ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tuy nhiên, trước những biến đổi của đời sống xã hội hiện nay, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Dao đứng trước xu hướng ngày càng bị mai một. Người Dao có ngôn ngữ và chữ viết riêng - chữ Nôm Dao, nhưng lớp trẻ hiện nay ngại sử dụng ngôn ngữ dân tộc mình trong giao tiếp hằng ngày; chữ Nôm Dao giờ chỉ các thầy cúng và một số ít người cao tuổi biết, nhưng không có khả năng truyền dạy…Vì vây, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc Dao là việc cần làm và rất cần thiết.
 
Những năm gần đây, trong một số đề tài nghiên cứu khoa học, một số bài viết, tham luận tại các hội thảo về bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Dao đã đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc. Một trong những giải pháp có tính khả thi nhất chính là phát huy tính chủ động, tích cực của bản thân cộng đồng dân tộc đó, đương nhiên phải có sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn của nhà nước. Vì chính họ mới là người hiểu hơn ai hết về những giá trị đặc sắc văn hóa dân tộc mình. Theo ông Bàn Xuân Triều (dân tộc Dao Đỏ), nguyên Tỉnh ủy viên, nguyên Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Dao trước tiên phải do chính người Dao “chăm lo”. Nói là làm, ngay sau khi nghỉ hưu, ông đã đề xuất  với cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực văn hóa, được thành lập Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao, điều mà ông hằng ấp ủ từ khi còn là cán bộ nhà nước, để tập hợp, “khâu nối” 9 ngành Dao trong tỉnh lại. Ông nghĩ, đây là hình thức hoạt động quan trọng, đúng hướng để 9 ngành Dao cùng tham gia bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao. Cuối tháng 3/2014, Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao chính thức được thành lập, có Ban Chủ nhiệm (gồm chủ nhiệm, các phó chủ nhiệm và ít nhất mỗi ngành Dao có 1 thành viên) để tổ chức, điều hành hoạt động của Câu lạc bộ theo Quy chế là nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Dao trên địa bàn tỉnh, như: truyền dạy tiếng nói, chữ viết (chữ Nôm Dao), bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp trong các nghi lễ: cúng tổ tiên, cấp sắc. ma chay, cưới hỏi; thêu hoa văn trang trí trên trang phục; chế tác nhạc cụ; truyền dạy và tổ chức biểu diễn các làn điệu Páo dung, các điệu múa trong nghi lễ tín ngưỡng, các trò chơi dân gian…trên cơ sở loại bỏ những yếu tố lạc hậu, ẩn chứa “màu sắc” mê tín di đoan, không còn phù hợp trong xây dựng cuộc sống mới, con người mới hiện nay.
 
Vừa củng cố tổ chức, vừa tích cực vận động thành lập câu lạc bộ thành viên và phát triển hội viên trong các ngành Dao; được những người Dao am hiểu về văn hóa, tín ngưỡng dân gian, những người Dao có uy tín trong cộng đồng người Dao đồng tình hưởng ứng, đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có 20 câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao (1 câu lạc bộ tỉnh, 19 câu lạc bộ thành viên ở cơ sở), với tổng số hội viên 248 người.
 
Thông qua hoạt động của Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao của tỉnh, mà hồn cốt là hoạt động của Ban Chủ nhiệm CLB, với nhiêm vụ xây dựng nội dung, lập kế hoạch hoạt động hằng năm; hướng dẫn các tổ, câu lạc bộ thành viên hoạt động theo nội dung, kế hoạch đã đề ra, đã khơi dậy niềm hứng khởi và sự tự tin trong đồng bào 9 ngành Dao, nhận thấy trách nhiệm trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của chính dân tộc mình do tổ tiên để lại. 5 năm hoạt động, CLB bảo tồn văn hóa dân tộc Dao của tỉnh và các CLB thành viên đã động viên các hội viên tham gia nghiên cứu, sưu tầm bản sắc văn hóa tín ngưỡng của 9 ngành Dao, qua các bài viêt trên một số báo, tạp chí; một số đề tài nghiên cứu khoa học, như: Sưu tầm bản thư cổ “Bình Hoàng khoán điệp”, “Quá sơn bảng văn”; nghiên cứu: “Tiếng tù và gọi Ngọc Hoàng của người Dao Đỏ ở Tuyên Quang”; sưu tầm và dịch thuật: “Hát đối đáp trong lễ cưới hỏi” (Chính chà si dung); nghiên cứu: Tính nhân văn trong bộ sách dạy và học chữ Nôm Dao: sưu tầm tài liệu: Xác minh và phân loại tên gọi các ngành Dao ở Tuyên Quang; sưu tầm và dịch thuật bộ sách: Sư thơ sách (Sài dung sâu); tham gia thực hiện đề tài khoa học: Tranh thờ với đại lễ cúng của người Dao Tuyên Quang. Đây là đề tài nghiên cứu, sưu tầm sâu, rộng về văn hóa và tín ngưỡng của 9 ngành Dao tỉnh Tuyên Quang. Đề tài do Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam chủ trì, nghiệm thu.
 
Cùng với việc nghiên cứu, sưu tầm, dịch thuật kho tàng văn hóa truyền thống, một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn văn hóa dân tộc Dao đó là phục dựng, truyền dạy và tổ chức biểu diễn các làn điệu Páo dung, các điệu múa trong nghi lễ tín ngưỡng, các loại nhạc cụ, các trò chơi dân gian… Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Dao các xã, thôn bản đã sưu tầm, dàn dựng một số tiết mục văn nghệ đậm đà bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Dao Đỏ, Dao Tiền, Dao Quần Trắng, Dao Quần Chẹt… tham gia biểu diễn phục vụ nhân dân tại xã, huyện, tỉnh, khu vực và toàn quốc. Nhân dịp Ngày hội văn hóa dân tộc Dao toàn quốc lần thứ nhất, tổ chức tại Tuyên Quang, Câu lạc bộ tỉnh cùng các CLB thành viên cơ sở đã lựa chọn hơn 400 diễn viên quần chúng, nghệ nhân, luyện tập bảo đảm chất lượng nghệ thuật, thể hiện nét độc đáo về văn hóa tín ngưỡng của dân tộc Dao, như lễ cấp sắc (trích đoạn), lễ cưới của người Dao Đỏ (trích đoạn lệ thức đón dâu), hát Páo dung; trình diễn trang phục dân tộc; sưu tầm ẩm thực 9 ngành Dao của tỉnh…tham gia Ngày hội, được ngành chuyên môn đánh giá cao. Đầu năm 2019, CLB bảo tồn văn hóa dân tộc Dao Quần Chẹt, xã Hợp Hòa (Sơn Dương) đã lựa chọn 18 diễn viên, nghệ nhân tham gia chương trình “Sắc Xuân 2019” tại Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam - Đồng Mô - Sơn Tây (Hà Nội), với tiết mục: Nghi lễ đón tết của người Dao Quần Chẹt, thể hiện nét độc đáo, tinh tế tục lệ đón tết của người Dao Quần Chẹt, ngoài nội dung tín ngưỡng, nghi lễ còn hàm chứa tính nhân văn sâu sắc, đó là nhớ về nguồn cội, tổ tiên,ông bà, cha mẹ.
 
Ông Bàn Xuân Triều, Chủ nhiệm Câu lạc bộ chia sẻ, cách làm, bước đi trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc Dao bước đầu đã được định hình. Tuy nhiên, những trở ngại phía trước không phải đã hết, bởi đời sống, kinh tế của đồng bào Dao còn nhiều khó khăn; người Dao lại cư trú phân tán trên diện rộng, chủ yếu ở vùng cao, vùng xa xôi, hẻo lánh. Phong tục tâp quán, tín ngưỡng của người Dao còn nhiều lệ tục rườm rà, nặng nề, như các đại lễ cúng, trong đó có lễ cấp sắc… gây tốn kém kinh tế và thời gian, cần được cộng đồng người Dao, đặc biêt là những thầy cúng - “trí thức Dao”, các dòng họ và gia đình người Dao quan tâm để vừa bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, vừa xây dựng đời sống văn hóa mới lành mạnh, tiến bộ. Bởi vậy, nhiệm vụ trọng tâm của Câu lạc bộ trong những năm tới là: Bảo tồn tiếng nói (ngôn ngữ), chữ viết (chữ Nôm Dao), trang phục, phong tục tập quán tốt đẹp; bảo tồn trên cơ sở chọn lọc những tinh hoa các nghi lễ tín ngưỡng như Đại lễ cúng Bàn Vương, lễ cấp sắc, tục thờ cúng tổ tiên…; bảo tồn, phát triển các loại hình văn hóa, nghệ thuật: Hát Páo dung, hòa tấu, độc tấu nhạc cụ, các điệu múa trong nghi lễ tín ngưỡng; các trò chơi dân gian… Tham gia mở các lớp dạy tiếng Dao giao tiếp và học chữ Nôm Dao; động viên, khuyến khích các ông bà, bố, mẹ ở thành thị dạy con, cháu biết nói tiếng Dao; học thêu hoa văn trên trang phục truyền thống, đặc biệt là hoa văn trang trí trên trang phục phụ nữ Dao. Duy trì hoạt đông các đội văn nghệ đã có ở một số ngành Dao, phấn đấu mỗi ngành Dao có một đội văn nghệ tổng hợp làm nòng cốt…
 
Có thể nói chắc rằng, bảo tồn di sản văn hóa như kiểu của CLB bảo tồn văn hóa dân tộc Dao Tuyên Quang là cách làm mà không phải CLB nào cũng làm được. Bởi ở đó - CLB có những người thật sự tâm huyết, am hiểu sâu sắc về văn hóa dân tộc Dao, có uy tín trong cộng đồng người Dao. Từ hoạt động của Câu lạc bộ cấp tỉnh thông qua việc tuyên truyền, nghiên cứu, sưu tầm, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, cộng đồng người Dao (9 ngành Dao) có điều kiện gắn bó, đoàn kết, hiểu nhau hơn, động viên, khích lệ nhau  tự tin, chủ động trong việc bảo tồn và phát huy  bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình, trên cơ sở chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước.
 
                                                                               Việt Thanh    
 
           
  • Số người online: 457
  • Số lượt truy cập: 2340236
  • Số lượt truy cập tuần: 83201
  • Số lượt truy cập tháng: 275362